Gisteren, op de Bezige Bij, zag ik een opengeslagen boekentijdschrift liggen. Daarin stond een lijst van de bestverkochte boeken van 2009. Rik Launspach stond hoog, met zijn roman De Storm.

Vorig jaar, op 14 november, schreef Rik Launspach in de Volkskrant een stuk over de rol van de literatuurcritici in Nederland: ‘Met minimale inspanning – een paar woorden in een recensie, een gemompelde bijzin in een microfoon – kunnen kunstcritici een enorme schade aanrichten,’ betoogde hij. Iemand had in die krant namelijk wat onaardigs geschreven over zijn boek.

Ik weet nog wel dat ik toen dacht: is dat wel zo?

En ook: als recensies schade kunnen aanrichten, kunnen ze dan ook succes bewerkstelligen? En wat is dat, succes?

Zelfs in het boekenvak zitten mensen met verschillende opvattingen over succes, schade en schande. Redacteuren spreken soms van grootste romans die nadien door de critici als prutswerk worden weggezet, maar vervolgens wel weer in grote getale door het publiek worden gekocht.

Alleen in dit voorbeeld zitten drie criteria voor succes: waardering voor het slagen, bijval voor de inhoud, en ontzag voor de hoge verkoopcijfers.

Wil je de discussie rondom succes simpel houden, dan is je beperken tot één criterium geen slecht idee. Maar welk criterium is dan het meest relevant als het gaat om een succesvol boek?

Verkoopcijfers zijn voor iedereen in het boekenvak in elk geval een relevant criterium, van de schrijver tot de uitgever en de verkoper. Zonder verkoop blijft er geen boek bestaan.

Nou ja, de Bijbel misschien.

Maar het merendeel van de boeken – ik beperk me even tot de meer dan zevenhonderd fictietitels die hier per kalenderjaar bij de bekende literaire uitgeverijen verschijnen – verschijnt met de bedoeling ze te verkopen.

De realiteit is echter zo dat dit niet gebeurt. Maar met wat er wordt verdiend aan de enkele boeken die wel verkopen, kan de rest van de boeken – met wat kunst en vliegwerk – worden bekostigd.

Onder ‘niet verkopen’ versta ik overigens een verkoop van gemiddeld 300 exemplaren per titel. Voor auteur en uitgever meestal niet genoeg om uit de kosten te komen. Het merendeel van de 700 “nieuwe” titels wordt dus simpelweg niet verkocht en door de hoeveelheid titels die verschijnt evenmin besproken. Ook zonder recensies is de “schade” onder boeken dus enorm.

Dat wil zeggen: als verkoop het criterium is.

Maar ook als bijval het criterium is, natuurlijk. Want zonder recensies krijg je weinig lovende woorden (los van die van je moeder) of scheldtirades (je schoonvader).

Maar zit het nu met de boeken die wel slechte recensies krijgen, om even bij Launspach te blijven? Welnu, het merendeel daarvan verkoopt ook niet goed. Natuurlijk. Maar sommigen juist weer wel.

Er is geen peil op te trekken.

Maar te stellen dat slechte recensies een boek breken, lijkt onzinnig. En ook de dagen dat goede recensies boeken een boek konden maken, lijken voorbij. ‘Goede recensies en advertenties in boekenbijlagen zijn niet meer genoeg,’ zei Emile Brugman, de directeur van uitgeverij Atlas, vorige week nog in de NRC Next.

Goede en slechte recensies zijn dus niet doorslaggevend in de verkoopcijfers. En iedereen wil verkopen. Blijft over: reclame.

Of, beter gezegd: publiciteit.

En dat valt weer onder de noemer marketing.

Wat voor een marketing een boek doet verkopen, Joost mag het zeggen. Van tevoren kan niemand volledig bepalen of een debuut of willekeurige titel een succes wordt door middel van marketing, de nieuwe boeken van Jan Siebelink en Tommy Wierenga daargelaten.

Je kunt er natuurlijk wel je best voor doen, boeken verkopen, via marketing. Daarover misschien later meer.

Want we zitten al weer aan de 594 woorden. Het is tijd voor een conclusie, voor iets ‘overkoepelends, ogenschijnlijk particuliers’ (dank je, F.)

Ik vind het jammer dat de criticus niet wordt gehoord. Hij doet immers zijn best de kaf van het koren te scheiden en een boek bij een breder publiek bekend te maken. Ook dat laatste is namelijk zijn vak. Tegelijkertijd is dit de nieuwe situatie en heeft zeuren weinig zin.

Wil een goed boek nu gehoord worden, moet het anders bekendheid krijgen. Door de naam van de auteur, bijvoorbeeld, maar voor onbekende auteurs gaat dat niet op. Internet wordt dan vaak genoemd (ook door Brugman. Hij sprak de historische woorden: ‘We moeten meer doen met internet. Wat precies, dat weten we nog niet.’)

Ik begon deze blog met de vermelding dat ik gisteren bij De Bezige Bij was. Waarom? Om het boek Donderhart van Thomas Blondeau op te halen. Donderdag ligt het in de winkel.

Als u het daar ziet liggen, kijkt u dan vooral naar de volvette quote’s van Christaan Weijts op de voor en achterkant van het boek. Producent endorsement, heet dat in marketingtermen. ‘Een groots boek.’

http://knack.rnews.be/kanaal/boeken/nieuws/stieg-larsson-schreef-best-verkochte-boek-van-nederland/site72-section192-article45969.html#