Butler is vooral bekend als Koning Leonidas uit 300, die film waarin 300 zwaargeschouderde Spartanen (hier kwamen de bicepsen en het geschreeuw wel van pas) een miljoen Perzen in de pan hakken. Deacteur heeft de finesse van een stoomwals. Zijn agent daarentegen, moet een geweldenaar zijn in het spelen: hoe verkoop je Butler anders als ster van een rom com? Hoe dan ook: je bent als kijker snel afgeleid, als Butler gaat sta – eh, praten. Je gaat dus kijken naar wat er nog meer te zien is. De achtergrond, bijvoorbeeld. En die ziet er niet zo gek uit, in Dun Laoghaire.

Ik dacht toen ik de film zag: de volgende keer dat ik in Dublin ben, op bezoek bij mijn vriend P., ga ik naar Dun Laoghaire. Fietsen. Want vriend P. verkoopt in Dublin Nederlandse fietsen, Bear Bikes. Dit is de URL: http://www.bear-bicycles.com

Quality Bikes from Amsterdam, is de slogan.

En als er één stad gemaakt is om op de fiets te verkennen, is het Dublin: overal voorsorteervakken voor fietsers, bijna geen kip op de weg. Maar goed: daar gaat vriend P. dus verandering in brengen.

Dit weekend stapten we op de fiets. De lucht was lichtbewolkt, voor Ierse begrippen dus goed, en de flarden van de slotetappes van Tour die op de televisies in de pubs waren voorbijgekomen, hadden ons in de stemming gebracht.

We waren halverwege, onderweg door parken, over brede fietspaden, en cycle lanes vlak langs de zee, toen we bij Seapoint kwamen – op weg naar Dun Laoghaire.

Bij Sea Point stond een kleine, witte toren. Twee brekers die een baaitje afbakenden lagen in de zee, en er liep een stenen trap het koude zeewater in. Een enkeling waagde zich aan een vroege zwempartij.

Jij liever dan ik, dacht ik.

En een voorbijganger was zo vriendelijk ons op de foto te zetten.

Op de achtergrond zie je een van de twee pieren van de haven van Dun Laoghaire, waar we later die dag op zouden staan, vissers naast ons, met oranje, fluorescerende jassen aan en een radiootje naast zich, het onverstaanbare, opgewonden verslag van een hurlingwedstrijd.

Er waren tegen die tijd veel zeilboten op het water (meer dan er op de foto te zien zijn) en vriend P. had mij de Martello Toren gewezen: bekend uit Ulysses. Dat wisten wij niet, maar het plakkaat bij de toren wel.

Nog weer later zaten we bij een hotel een kop thee te drinken en raakten we in gesprek met twee Ieren over onze fietsen.

‘Now that is a bike,’ zei de jongste van de twee, een man. ‘Take the way you sit on it. Certainly the most majestic manner to place yourself on a bike.’

‘It has nothing to do with the bike,’ grapte ik, de zaken voor vriend P. bedervend. ‘It has to do with the Dutch who sit on it. We always stride in style.’

De oudere van de twee, een vrouw met zilverblond haar, glimlachte. ‘What about football?’ zei ze.

Tegen die tijd was de zon gezakt en het borreluur aangebroken en wist ik dat ik verbaal mijn verlies moest nemen. Of de Ieren aanbieden op de fiets plaats te nemen. En inderdaad: in het begin zag het er even onhandig uit. Maar al snel peddleden ze in style. De hoek van het hotel en de parkeerplaats om. P. en ik keken elkaar even aan. Toen kwamen ze terug.

En met een vanilla sky reden P. en ik de weg naar Dublin terug.

Daarvan zijn geen foto’s. En ik ben nog steeds met vakantie:

Maar Savater zegt ook dat geen enkele van deze media neutraal of objectief kan zijn. Natuurlijk probeert een ieder de “werkelijkheid” te beschrijven, maar het is onmogelijk dit te doen zonder een eigen gezichtspunt. Het is daarom niet slim vertrouwen te stellen in één krant, één persbureau, één tv-zender of één opiniesite. We moeten als democratische (jonge) burgers standpunten met elkaar vergelijken, ze wikken en wegen, en zo tot een mening komen. Dus niet klakkeloos overnemen wat GeenStijl of hard//hoofd zegt.

Volgens mij zijn er ook op de publieke ruimte 2.0 grofweg twee soorten burgerschap te onderscheiden: sociaal – en democratisch burgerschap.

De eerste vorm van burgerschap is het typische internetgebruik: e-mails met vrienden, het plaatsen van vakantiefoto’s, delen van verjaardagswensen, etc. De tweede vorm heeft betrekking op de burger als hoofdrolspeler in het democratisch proces: hij staat ‘centraal in de politieke vrijheid’ en dus ook ‘in de maatschappelijk verantwoordelijkheden die deze vrijheid met zich meebrengt.’ Dit betekent dus dat de burger op internet op de wereld om hem heen reageert, en een plek zoekt waar hij zijn zorgen en gedachten kan delen, en ‘een debat kan worden gevoerd’ zodat hij zijn maatschappelijke verantwoordelijkheden ten volste kan vervullen.

Er zijn in Nederland negen miljoen mensen actief op sociale netwerken. Het merendeel van wat zij daar doen, speelt zich volgens mij af in de privésfeer: het is sociaal burgerschap 2.0. Naar mijn ervaring worden Facebook en Hyves voornamelijk gebruikt voor het delen van vakantiekiekjes en het overbrengen van felicitaties. Deze media zouden echter ook gebruikt kunnen worden als een plek waar men standpunten met elkaar deelt, wellicht zelfs die standpunten die de heersende, publieke opinie ondermijnen, omdat ze in een sociale kring beginnen. Maar wellicht zijn blogs met reactieformulieren hiervoor wel een beter medium, hoewel mij ook opvalt dat meningen uitwisselen daar vaak vervalt in scheldwoorden spuien. Bovendien brengen de meeste blogs minder mensen samen dan veel van de social mediasites.

De Volkskrant heeft per 1 juni een redacteur aangesteld, Heleen van Lier (27), die de Nederlanders op netwerksites gaat aanspreken op hun sociale burgerschap 2.0. Van Liers taak is potentiële Vk-lezers uit deze netwerken in contact te brengen met de krant ‘en de Volkskrant-journalisten met de netwerken.’ Want volgens Van Lier maakt de krant nog maar weinig gebruik van het enorme potentieel van dit marktplein: ‘zo komt zo’n 70 procent van de doelgroep, jongeren en hoogopgeleiden, niet op de website van de krant’ terwijl ze op de sociale netwerken wel heel actief zijn.

Van Liers doel is derhalve ‘vooral meer bezoekers trekken naar de website van de Volkskrant door nieuwe doelgroepen aan te boren. Jongeren, maar die niet alleen.’

Het lijkt er dus op dat Van Lier dus minder redacteur van de krant is, dan marketeer. Tenzij zij natuurlijk daadwerkelijk gaat proberen op de netwerksites een community op te bouwen rondom de Volkskrant(site): één waar hoor en wederhoor plaatsvindt, in plaats van een pagina waar je fan van kunt worden om je – sociale – profiel wat op te krikken, of waar je de mening van Pieter Broertjes klakkeloos kunt overnemen. Het is belangrijk dat de identiteit van de krant – van Lier spreekt over een ‘geëngageerde, sociale, innovatieve en moderne krant’ – wordt gebruikt voor democratisch burgerschap. En niet door voor optie 2, sociaal burgerschap: dat is, om je profiel te pimpen of louter meer kranten te verkopen.

Gelukkig zijn de eerste vooruitzichten niet al te somber. Van Lier wijst er op dat zij de journalisten van de Volkskrant vertrouwd wil gaan maken met de sociale netweken, en ze gaat wijzen op ‘de grote journalistieke mogelijkheden: “Om er nieuws uit te halen natuurlijk, maar er is meer. Want je kunt wel wéér naar de Amsterdamse Albert Cuyp gaan voor een citaat van de mensen in het land, maar kijk eens op deze sites. Ook als je deskundigheid zoekt, zodat je niet steeds dezelfde professor in de krant hebt. Het potentieel is enorm.”’

Het potentieel optuigen en naar zich toe trekken, om te gebruiken voor het democratisch burgerschap van de lezers, dat lijkt me voor Van Lier de uitdaging van haar baan. Veel meer nog, dan om digitaal wat extra abonnementen te verkopen.

Ik dacht toen ik het zag wel meteen aan een aanslag, moet ik toegeven, hoewel ik daar verder – voor zo ver ik kan merken – weinig bezig mee ben, aanslagen.

Maar blijkbaar is het afsluiten van het luchtruim in mijn hoofd dus direct gekoppeld aan aanslagen. En Bin Laden.

Kan door 9/11 komen.

Ik weet nog goed waar ik toen was, toen ‘het’ gebeurde.

Wie niet?

Maar dat door die twee vliegtuigen, tien jaar geleden, mijn directe, automatische nieuws‘duiding’ – Geen vliegverkeer = aanslag – was beïnvloed, dat wist ik niet. Op zich leuk om te zien: hoe mijn hoofd reageert op nieuwsheaders, die ik zonder frame of reference moet duiden. Maar geldt dat ook voor de associaties van anderen?

In een nieuw programma van bnn moeten BN’ers (wie anders?) aangeven of nieuwsberichten die ze te horen krijgen, waargebeurd zijn of niet. Wat ik leuk vond aan mijn informatievacuüm, is hoe ik reageerde op krantenkoppen die mijn kant werden opgeslingerd. Het toonde me wat over mijn onbewuste associaties, over hoe ik de wereld blijkbaar orden en indeel.

En Viggo Waas die nieuwsberichten probeert in te delen in waar of onwaar, dat leert mij veel minder over mijzelf en de ordeningen in mijn hoofd.

Behalve dan dat Viggo Waas echt zo grappig niet is.

En dat label in mijn hoofd dus klopt.

Enkele jaren geleden was ik bij een lezing van een beroemde psycholoog. Hij las een lijst woorden voor en bij elk woord moest je direct op je linker- of rechterknie tikken. Links tikken was positief en rechts negatief (of andersom, dat weet ik niet meer. Misschien is dit wel nog zo’n directe associatie van mij: links positief; rechts negatief).

De lijst begon redelijk eenvoudig, met woorden als ‘oorlog’, ‘kanker’, ‘vrede’, ‘liefde’, etc. Maar al snel werden de begrippen dubbelzinniger: Moslim, Christen, dierenrechtenactivist. En eerlijk gezegd verbaasde ik mijzelf nogal met mijn directie associaties.

De knie waarop ik tikte.

Dierenrechtenactivist, mag u weten, had bij mijn geen positieve directe associatie.

Dat kan door die aanslag op Pim Fortuyn komen. Want bij Pim Fortuyn was mijn directe associatie dus wel positief, terwijl ik van hem – na over hem te hebben nagedacht en een kritisch paper over hem te hebben geschreven – dus niet helemaal weg was, die man. Maar we spreken hier dus over mijn directe, ongereflecteerde reacties. Niet over mijn politiek correcte – of uitgedachte oordelen. Het schijnt zo te zijn dat als je zestigers of zeventigers op het woord ‘Duitsers’ laat reageren, hun directe associatie over het algemeen negatiever is dan die van twintigers met het zelfde woord.

Mijn Nederlandse oudoom in Ierland – 89 – viel in ieder geval bijna van zijn stokje toen ik hem vertelde dat ik een jaar in Berlijn had gestudeerd, terwijl mensen van mijn leeftijd bijna allemaal met ‘mazzelpik’ reageren.

En gisteren, op 4 mei, in Dit was de dag op Radio 1, waren de meeste oudere mensen tegen Duitse aanwezigheid bij de Dodenherdenking op de Dam. Volgens mij is dat voor jongere mensen veel minder het geval. Ik ben in ieder geval voor Duitsers bij die herdenking. Ik ben voor binden, verbinden, samen herdenken. Vriendschappen kweken.

Nu is de vraag natuurlijk: in hoeverre spelen dergelijke directe associaties van een oudere generatie nog langer een leidende rol bij wat ook onze herdenkingen zijn? En in hoeverre beïnvloeden ze onze uitgekristalliseerde gedachten of – bijvoorbeeld – ons (stem)gedrag of onze mening over anderen?  Ik was nog nooit in Berlijn geweest en toch wist ik al: die stad, daar wil ik een tijdje werken en leven. Maar mijn oudoom van bijna 90 is ook nog nooit in Berlijn geweest en toch weet ik zeker, dat zelfs als ik hem mocht meenemen, hij niet zou zien waarom die stad zo gaaf is.

Dat heeft met zijn leeftijd te maken, ja. Met zijn associaties. De vraag is dus: in hoeverre zijn directe associaties van ouderen leidend voor de jongeren? Onoverkoombaar? Bepalend voor ons gedrag? En hoe lang nog? De manier waarop een oorlog wordt herdacht, zegt namelijk veel meer over de tijd waarin hij wordt herdacht dan over de oorlog zelf.

En de Duitsers, dat zijn voor ons twintigers de boemannen niet meer. De boeman, daar hebben we een ander stereotiep beeld voor in de plaats gekregen. Helaas. Dat door sommige mensen goed wordt gevoed – en uitgebuit.

Dit stuk stond ook op hard/hoofd

Als ik terugkom, ga ik samen met Tomas Kaan voor de VPRO een scenario schrijven op basis van Dagen van gras, voor een mogelijke verfilming in het kader van het One Night Stand-project.

Leuke dingen, dus.

Kijk hier voor mooie dingen, van diezelfde Tomas Kaan.

Tot later.

Muziek komt van Sofie van Dijck, die je hier kunt beluisteren en op wiens stem je voorzichtig verliefd kunt worden.

Zaterdagochtend Haarlem. Daarover later meer.

Tot slot wil ik dit nog even delen. In 2008 en 2009 woonde ik en klein jaartje in Berlijn. Ik werkte daar aan Dagen van gras.In het najaar van dat eerste jaar was ik jarig. En was De Parade naar Berlijn gekomen, onder de noemer Boulevard of Broken Dreams.

Op mijn verjaardag ging ik dus met mijn Zwitserse vriend Sebastién naar het paradeterrein, vlak achter het grote, nieuwe treinstation, aan de oevers van de rivier de Spree.

Daar luisterden wij o.a. naar Eddy B. Wahr – die nog met Bram Vermeulen heeft gespeeld – maar ook naar Erik de Jong en consorten, beter bekend als Spinvis.

In een tent met misschien twintig andere bezoekers.

We zaten helemaal vooraan.

Want iedereen zat helemaal vooraan.

En terwijl ik overdag dus met Dagen van gras bezig was – toen nog Wij zijn gek en spatten vonken geheten – luisterde ik dus naar dit liedje – en wist ik ineens welke titel mijn boek moest krijgen. En een tijd later, terug in Amsterdam, op de fiets, terug naar huis vanaf de uitgever, kwam het op de iPod weer langs. We hadden net een tijd gesteggeld over mogelijke titels. En waren er niet uitgekomen.

Wij zijn gek en spatten vonken dekte de lading niet meer.

En Dinsdag en daarna was een titel voor een verzameling columns.

Wat ik gedaan had, was de goede titel vergeten.

Maar gelukkig was de iPod niet te beroerd mij te herinneren aan die titel uit Berlijn.

Vanochtend, op internet, vond ik ineens een filmpje van het optreden van Spinvis in Berlijn.

Madelief zat ongeveer waar ik zat.

‘Toen ik begin was ik 30, nu ben ik bijna 35, ben ik moeder geworden en heb ik een huis gekocht,’ zei Aaf. ‘Dat past misschien allemaal niet zo goed bij next.’

Daarnaast, zei ze‘wil ik graag schrijven voor een krant met een groter bereik.’

Twee redenen dus, voor Aafs overstap: verlies van het contact met de doelgroep, en meer exposure.

Aafs transfer naar de Volkskrant is een logisch vervolg op een ontwikkeling binnen het kranten- en tijdschriftenlandschap: kranten en weekbladen trekken zich steeds meer terug in hun schulp en richten zich vanuit daar overduidelijk op leeftijdsgebonden compartimenten. En de Volkskrant doet hier volop aan mee.

Het columnistenbestand van die krant telt met Bert Wagendorp (52), Paul Onkenhout (51); Frank Kalshoven (44), Kader Abdolah (55) en Herman Koch (56) vooral veel grijze mannen van boven de vijftig.

Dat is ook de doelgroep, als ik de krant zo lees.

Maar natuurlijk bevat die doelgroep ook oudere vrouwen. En zo kan het dus zijn dat de wekelijkse columniste van het addendum 2 dat Jong heet een vrouw van 54 is. De stukken in Jong gaan ook alleen over jonge kinderen: de kinderen van de doelgroep. Het gaat nooit over twintigers. Of dertigers. Nou ja, misschien die dertigers die al wel kinderen hebben. Vandaar het aantrekken van Brandt Corstius.

Dat de Volkskrant als enige grote, ochtend”kwaliteitskrant” de twintiger verwaarloost, weet de hoofdredactie ook. Vandaar dat hoofdredacteur Pieter Broertjes anderhalf jaar geleden met veel bombarie de V aankondigde. De next van de Volkskrant. Het volgende krantencompartiment.

Nooit meer wat over gehoord, die V.

Wat wel leuk is om je te herinneren, is dat die V moest gaan bestaan uit artikelen overgenomen uit de Volkskrant, aangevuld met door een kernredactie geschreven stukken. En dat in die beoogde kernredactie slechts één twintiger zat

Hoe kan je een krant maken die ook voor twintigers is zonder daar twintigers bij te betrekken? En dan doel ik nu niet enkel meer op de V, maar ook op de de Volkskrant.

Hoe spreek je een jonger publiek aan als je de columniste aantrekt die zichzelf te oud vindt voor die doelgroep?

Niet.

Is dat erg?

Het is in ieder geval jammer. Want door het vertrek van Brandt Corstius naar de Volkskrant zijn er wat constateringen te doen over het krantenlandschap voor de “next-doelgroep”: A) ook wij zitten opgesloten in een compartiment. Buiten de next worden wij niet goed vertegenwoordigd, en in de next is het vooral preken voor eigen parochie. Er zijn weinig veertigers en vijftigers die de next lezen (ze hebben de Volkskrant) en daardoor weten wat er bij mensen van onze leeftijd speelt. B) Het is tegelijkertijd wel te hopen dat de next Aaf vervangt met een columnist(e) die wel goed aansluit bij die van ons. Iemand van twentysomething dus. En niet met Jan Blokker. C) Dat ik op het punt sta mijn Volkskrant abonnement op te zeggen. Want ik zie mijzelf nergens terug op de pagina’s van die krant.

En ook niet in de toekomstige column van Aaf Brandt Corstius.

Dit stuk stond eerder op Hardhoofd.com

En dat wil ik vandaag graag even belijden.

Na Mercury Rev/Nick Cave & The Bad Seeds, The Waterboys (met z’n drieën, in de Meervaart, jaren terug) en bijna elk Spinvisconcert waar ik was, nu eindelijk een meisje hoog in mijn concertenlijstje.

En misschien wel helemaal bovenaan.

Haar naam? Florence.

Haar band? The machine.

De muziek: haar debuutalbum, Lungs.

En werkelijk elk lied werd geniaal gebracht.

De stem, zuiver op de borst en in de kop. Het geluid, perfect afgesteld. De harpist (jawel) zeer rock ‘n’ roll, de drummer briljant, en de gitarist met een strakke enkelbroek. Een meisje achter de toetsen.

Wat wil een mens nog meer?

Een fan, inderdaad, om Florences haren te laten wapperen in de wind.

Welnu, die fan, die was er ook.

En er waren nog eens 1500 andersoortige fans, die elk lied meezongen en op verzoek van Florence van zaaldeur tot podium en van muur tot muur meesprongen op de muziek.

Florence is rock ‘n’ roll. Waar Liam Gallagher een tamboerijn heeft, heeft Florence een floor tom met drumstok. Waar Slash lange krullen heeft, heeft Florence vuurrode lokken. En waar Anouk liedjesschrijver inhuurt, doet Florence haar dagboek open.

En, belangrijkste van allemaal: waar Courtney geen passie heeft, brandt Florence een gat in het podium.

‘There’s a ghost in my mouth / and it talks in my sleep. Wraps itself around my tongue / as it softly speaks’:

Morgen weer de wekelijkse column op hardhoofd.com Tot dan