Maar is dat wel zo? Lees, voor een antwoord, verder op Hard Hoofd.

Afgelopen vrijdag was dat dus ook onderwerp van de gesprek in de uitzending van DWDD. Want aan tafel zat Wouter Bos. En verderop stond de huisband. Zij trapten de muzikale avond af met ‘Dead Man Walking’. En Christon was zelfs zo aardig mijn naam nog even te droppen: ‘de schrijver Philip Huff’.

Vond je dit wat? Kijk dan op www.dagenvangras.nl onder het Applelogo voor meer liedjes die ik samen met Christon schreef en opnam, en die ook voorkomen in het boek Dagen van gras.

‘Toen ik begin was ik 30, nu ben ik bijna 35, ben ik moeder geworden en heb ik een huis gekocht,’ zei Aaf. ‘Dat past misschien allemaal niet zo goed bij next.’

Daarnaast, zei ze‘wil ik graag schrijven voor een krant met een groter bereik.’

Twee redenen dus, voor Aafs overstap: verlies van het contact met de doelgroep, en meer exposure.

Aafs transfer naar de Volkskrant is een logisch vervolg op een ontwikkeling binnen het kranten- en tijdschriftenlandschap: kranten en weekbladen trekken zich steeds meer terug in hun schulp en richten zich vanuit daar overduidelijk op leeftijdsgebonden compartimenten. En de Volkskrant doet hier volop aan mee.

Het columnistenbestand van die krant telt met Bert Wagendorp (52), Paul Onkenhout (51); Frank Kalshoven (44), Kader Abdolah (55) en Herman Koch (56) vooral veel grijze mannen van boven de vijftig.

Dat is ook de doelgroep, als ik de krant zo lees.

Maar natuurlijk bevat die doelgroep ook oudere vrouwen. En zo kan het dus zijn dat de wekelijkse columniste van het addendum 2 dat Jong heet een vrouw van 54 is. De stukken in Jong gaan ook alleen over jonge kinderen: de kinderen van de doelgroep. Het gaat nooit over twintigers. Of dertigers. Nou ja, misschien die dertigers die al wel kinderen hebben. Vandaar het aantrekken van Brandt Corstius.

Dat de Volkskrant als enige grote, ochtend”kwaliteitskrant” de twintiger verwaarloost, weet de hoofdredactie ook. Vandaar dat hoofdredacteur Pieter Broertjes anderhalf jaar geleden met veel bombarie de V aankondigde. De next van de Volkskrant. Het volgende krantencompartiment.

Nooit meer wat over gehoord, die V.

Wat wel leuk is om je te herinneren, is dat die V moest gaan bestaan uit artikelen overgenomen uit de Volkskrant, aangevuld met door een kernredactie geschreven stukken. En dat in die beoogde kernredactie slechts één twintiger zat

Hoe kan je een krant maken die ook voor twintigers is zonder daar twintigers bij te betrekken? En dan doel ik nu niet enkel meer op de V, maar ook op de de Volkskrant.

Hoe spreek je een jonger publiek aan als je de columniste aantrekt die zichzelf te oud vindt voor die doelgroep?

Niet.

Is dat erg?

Het is in ieder geval jammer. Want door het vertrek van Brandt Corstius naar de Volkskrant zijn er wat constateringen te doen over het krantenlandschap voor de “next-doelgroep”: A) ook wij zitten opgesloten in een compartiment. Buiten de next worden wij niet goed vertegenwoordigd, en in de next is het vooral preken voor eigen parochie. Er zijn weinig veertigers en vijftigers die de next lezen (ze hebben de Volkskrant) en daardoor weten wat er bij mensen van onze leeftijd speelt. B) Het is tegelijkertijd wel te hopen dat de next Aaf vervangt met een columnist(e) die wel goed aansluit bij die van ons. Iemand van twentysomething dus. En niet met Jan Blokker. C) Dat ik op het punt sta mijn Volkskrant abonnement op te zeggen. Want ik zie mijzelf nergens terug op de pagina’s van die krant.

En ook niet in de toekomstige column van Aaf Brandt Corstius.

Dit stuk stond eerder op Hardhoofd.com

En dat wil ik vandaag graag even belijden.

Na Mercury Rev/Nick Cave & The Bad Seeds, The Waterboys (met z’n drieën, in de Meervaart, jaren terug) en bijna elk Spinvisconcert waar ik was, nu eindelijk een meisje hoog in mijn concertenlijstje.

En misschien wel helemaal bovenaan.

Haar naam? Florence.

Haar band? The machine.

De muziek: haar debuutalbum, Lungs.

En werkelijk elk lied werd geniaal gebracht.

De stem, zuiver op de borst en in de kop. Het geluid, perfect afgesteld. De harpist (jawel) zeer rock ‘n’ roll, de drummer briljant, en de gitarist met een strakke enkelbroek. Een meisje achter de toetsen.

Wat wil een mens nog meer?

Een fan, inderdaad, om Florences haren te laten wapperen in de wind.

Welnu, die fan, die was er ook.

En er waren nog eens 1500 andersoortige fans, die elk lied meezongen en op verzoek van Florence van zaaldeur tot podium en van muur tot muur meesprongen op de muziek.

Florence is rock ‘n’ roll. Waar Liam Gallagher een tamboerijn heeft, heeft Florence een floor tom met drumstok. Waar Slash lange krullen heeft, heeft Florence vuurrode lokken. En waar Anouk liedjesschrijver inhuurt, doet Florence haar dagboek open.

En, belangrijkste van allemaal: waar Courtney geen passie heeft, brandt Florence een gat in het podium.

‘There’s a ghost in my mouth / and it talks in my sleep. Wraps itself around my tongue / as it softly speaks’:

Morgen weer de wekelijkse column op hardhoofd.com Tot dan

‘Ik word wakker met een elektrisch schokje. Kwijl op mijn wangen. Zand in mijn ogen. Ik kijk recht en links, en mijn bloedeloze vingers graaien onder de gekreukelde lakens, maar zij vinden niets. Geen kleding, geen vel, geen been. Geen lichaam.
Geen ijs geworden sneeuw van vannacht.’

Lees de pastiche verder op http://vanboekenenmensen.blogspot.com/ en raad wie hier wordt nagedaan.

Het kabinet is volgens Wouter Bos gevallen omdat de PvdA  vond dat de partij niet langer geloofwaardig zou zijn als de Nederlandse aanwezigheid in Uruzgan verlengd zou worden. De PvdA wilde hoe dan ook achter het kabinetsbesluit uit 2007 blijven staan, waarin werd besloten ‘om de Nederlandse bijdrage aan de militaire missie in Uruzgan in december 2010 hoe dan ook te beëindigen.’

‘Voor dit standpunt bestaat in de samenleving en in het parlement brede steun,’ aldus Bos.

Uit onderzoek van NS Nipo bleek dat op vrijdag 45 procent van de Nederlandse bevolking de kwestie ‘in principe een crisis waard’ vond. Een kleine 35 procent vond van niet.

Dat betekent dus dat het deel van de bevolking dat voor een crisis is, minder dan de helft is. Toch was dit voor Bos genoeg. Want ook de oppositiepartijen in het parlement waren tegen.

Maar die zijn vaak tegen de voornemens van Bos en het kabinet. Waarom die geluiden nu wel en eerder niet gebruiken?

Als Bos zichzelf als een volksvertegenwoordiger ziet, en minder dan de helft van de bevolking Uruzgan een crisis waard vindt, dan is de Uruzgankwestie dus geen crisis waard, me dunkt. De voorkeur gaat in de Nederlandse politiek ten slotte uit naar of een meerderheidsbeslissing – dat betekent: meer dan de helft is voor een crisis – of het poldermodel. Dat betekent: tot 1 maart onderhandelen over een mogelijke bijdrage aan de toekomst van Afghanistan.

Maar zo ziet Bos de zaken niet. Hij wil – volstrekt willekeurig, want andere “heilige huisjes” zijn wel te koop – vasthouden aan een besluit van drie jaar geleden. Wellicht omdat dit standpunt een verkiezingsbelofte was. En een verkiezingsbelofte breken is slecht voor de geloofwaardigheid van een politieke partij. Zeker in tijden van verkiezingen.

Uiteindelijk ging het ook in deze crisis dus weer om geloofwaardigheid. Zoals het in de politiek bijna altijd om geloofwaardigheid gaat. En met de gemeenteraadsverkiezingen voor de deur, heeft de PvdA een besmet blazoen op te poetsen, wat betreft die geloofwaardigheid.

Maar die geloofwaardigheid is volgens mij altijd een wassen neus. En dat komt door de aard van onze verkiezingen.

Want stelt u zich de komende verkiezingen eens voor, vlak voor de zomer. De PvdA toert door het land en belooft iedereen die op hen stemt, dat de voordeur van de koningin rood zal worden geverfd.

Gelijktijdig rijdt ook Mark Rutte van de VVD door het land. Hij belooft zijn kiezers dat de voordeur van Beatrix blauw zal worden gemaakt.

En als de verkiezingen zijn geweest en de stemmen zijn geteld blijkt dat een kwart van de bevolking een rode voordeur wil en kwart een blauwe. Er is dus geen absolute meerderheid voor een primaire kleur. De andere helft van de stemmen wordt verdeeld onder de oppositiepartijen, met andere kleuren of geboden (een groene deur, een glazen deur met huisnummer 66 er op, een deur met een bordje ‘verboden toegang voor vreemden’ en een doodskopje er onder).

En wat gebeurt er dan?

Bos en Rutte gaan als volksvertegenwoordigers met het grootste mandaat overleggen en komen er samen met Beatrix uit. De nationale voordeur wordt paars geverfd.

En voor het idee – en de meerderheid in het kabinet – komt er een huisnummer op. Paars 66.

Sounds familiar?

Alle oplossingen die het daarop aangestelde kabinet vervolgens aandraagt, zijn verder paars van kleur. Hoewel er niemand was, die specifiek op een paarse kleur had gestemd. Sterker nog: als de blauwe stemmers hadden geweten dat de deur paars zou worden, hadden ze op dat bordje met verboden toegang gestemd.

Liever een blauwe deur met een lelijk bordje dan een lelijke kleur, denken die

Zo lang partijen zich voor de verkiezingen niet uitspreken over een voorkeurscoalitie, blijft politieke geloofwaardigheid een illusie. Of een troef, waarmee op de verkiezingen wordt ingezet. En zodra de pot is gewonnen, is die troef gespeeld en voorbij.

In het kaarten hoef je met een troefkaart immers ook geen kleur te bekennen.

Het zou zo fijn zijn als je kon stemmen op een coalitie waarvan de kleur duidelijk was. Dan is geloofwaardigheid ook niet langer een probleem.

Nou ja, het is zaterdagmorgen en buiten schijnt de zon. De radioweerman vertelde me net dat het vanmiddag gaat sneeuwen. De lucht is hier strakblauw. Maar ik vertrouw hem wel. Ik ga dus nog snel even een blokje om. Vanmiddag zit ik weer binnen.

Dit stuk stond eerder op Hard Hoofd

Nu is de vraag: voelen wij ons twintigers ook vertegenwoordigd op dit nieuwe speelveld? En dan, concreter gesteld met betrekking tot bloggen en de publieke omroepen: wordt er ook televisie gemaakt waardoor wij ons vertegenwoordigd voelen op het veld van de publieke omroepen?

Of zitten we vooral op de bank, aan de zijlijn, te kijken, terwijl de platte wereld van de media aan ons voorbij trekt?

In januari van dit jaar stelde ik mijzelf deze vraag voor de eerste keer. Ik besloot de namen van twee kijkcijferkanonnen van de publieke omroepen op een lootje te schrijven en die lootjes in een hoed te gooien. Ik koos voor de meningenprogramma’s De wereld draait door of Pauw & Witteman. Twee spraakmakende, goed bekeken programma’s, waarvan de inhoud niet alleen door de presentator of een vast panel van gasten bepaald, maar ook door de dagelijks wisselende en actuele gasten.

In de week van 11 tot en met 15 januari schoven er bij de wereld draait door – inderdaad, de winnaar van de trekking – 25 gasten aan tafel van wie de leeftijd te achterhalen was. De jongste hiervan waren zanger Waylon (29) en Daan Schuurmans (37) en de oudste Eric Schneider (75) en Emily Bouwman (66 en mijn excuses, mevrouw). De twee laatstgenoemde heren speelden de Schavuit van Oranje in de gelijknamige televisieserie. Emily Bouman kwam over couture praten.

De jongste tafelheer was Giel Beelen (32) en de oudste Jan Mulder (64). Na wat rekenwerk kwam ik voor alle gasten en tafelheren en –dames op een gemiddelde leeftijd van 50 jaar en een beetje uit (zie voor een overzicht van de leeftijden onderaan).

50 jaar en een beetje. Dat is bijna exact de leeftijd van Matthijs van Nieuwkerk, de presentator van DWDD. Want die is 49. En bijna 50.

Dus, dacht ik: hier klopt iets niet. De wereld mag dan wel net zo plat zijn als ons computerscherm, voorkomen doen twintigers in de wereld van de publieke omroepen niet. En dat terwijl één op de zes Hollanders twintiger is. Dat zou betekenen dat er – statistisch – drie twintigers aan tafel hadden moeten zitten bij Matthijs.

‘De trillingen van de tijd behoeven een seismograaf,’ zo staat er in de proclamatie van Hard//hoofd. ‘Hard//hoofd is het antwoord op de stuitende vergrijzing die Nederland doormaakt. Jeroen Pauw wordt volgend jaar 50. Matthijs van Nieuwkerk trouwens ook. Kijk maar op Wikipedia.’

Voor ons, de twintigers, zal ik vanaf heden een wekelijkse nieuwsseismograaf zijn. De belangrijkste trillingen van de week zullen door mij worden gemeten en beoordeeld. En elke woensdag, zo rond het middaguur, zal ik op Hard//hoofd een blog plaatsen over mijn metingen.

De insteek zal zijn om vanuit het perspectief van een twintiger tegen de televisie te praten.

Waarom? Omdat het kan. The world is flat en Hard//hoofd heb je zo gevonden.

En omdat ik genoeg heb van al die grijzende of kale vijftigers die mij vertellen hoe de wereld in elkaar zit.

Felix, ga naar huis.

Ik wil zelf inspraak hebben in wat mijn wereld schokt en beweegt en wat niet.

http://www.hardhoofd.com/2010/02/17/bloggen/

Een mond vol, inderdaad.

Maar bovenal is Hard//hoofd een mooi initiatief. Het is al wat om te constateren dat er iets mis is.

Het is nog weer wat anders om daar vervolgens wat aan te willen doen.

Dat vereist ballen, en visie. Of een gebrek daaraan, de visie dan. Want als eerst alle mogelijke tegenwerpingen moeten worden overkomen, wordt er nooit wat gedaan.

Zo zei ik dat ook tegen R.

Die mij een beetje argwanend aankeek.

Vooral toen ik zei dat ik mijn steentje wilde bijdragen aan Hard//hoofd. Op mijn manier. Door te schrijven over wat er in de wereld gebeurt.

‘Dagelijks hou je dat niet vol,’ zei R.

Ik knikte. ‘Maar wekelijks wel. Misschien.’

‘Wanneer dan?’

‘Woensdags?’

R. dacht even na. ‘En dan voor ons, alleen. Geschikt? Tussen kunst en journalistiek in?’ (R. liet zelfs het g.-word vallen, maar dat zal ik hier niet herhalen.)

‘Voor jullie,’ zei ik. ‘Alleen. En of het geschikt is, dat moet jij dan maar bepalen.’

R. knikte. Vanzelfsprekend. Er zou een proefperiode volgen.

‘Wanneer kun je beginnen?’ zei hij.

‘Woensdag al,’ zei ik.

‘Maar het zou ook zo maar elke maandag kunnen worden.’

‘Elke maandag is ook goed,’ antwoordde ik. ‘Maar laten we met woensdag beginnen.’

Dus, vanaf morgen, op www.hardhoofd.com: een wekelijkse blog over twintigers, de wereld om ons heen en hoe wij daar op reageren. Door ondergetekende.

Ik zal de blogs ook hier blijven posten, die inderdaad van dagelijks naar wekelijks zullen gaan, maar ik zie u graag terug op Hard//hoofd. Daar is namelijk veel leuks en leerzaams te lezen. Zoals dit.

Zo, nu heb ik iedereen genoemd.

Ik las die avond – om in het Valentijnsdagthema te blijven – een verhaal voor dat eerder in het Hollands Maandblad stond, getiteld Goed om hier te zijn. Het wordt verteld vanuit het perspectief van de verteller, een man van achterin de twintig. Hij is ziek en gaat dood.

Na het voorlezen kwam een jongen naar mij toe, R. R. vroeg mij hoe autobiografisch mijn verhaal was. Toen ik vorige week woensdag in verschillende klassen voorlas uit Dagen van gras, op een middelbare school, was dat ook veruit de meest gestelde vraag: ‘wat is er echt aan uw boek? En wat heeft u verzonnen?’

En ook bij veel journalisten die ik sprak naar aanleiding van Dagen van gras was de eerste vraag: ‘hoe autobiografisch is je boek precies?’

Als ik vervolgens vroeg: ‘welk stuk bedoelt u?’, werd er vaak naar de psychose van mijn hoofdpersoon verwezen: ‘Ik heb het nog niet helemaal gelezen, moet ik bekennen, dus mijn excuses daarvoor, maar achterop staat iets over een psychose. Daar ben je dus goed uitgekomen?’

Dat Ben de psychose in mijn boek “overwint”, of dat het de hoofdpersoon die ziek is, niet ik, is voor veel lezers en journalisten niet genoeg. Ik moet het zelf zijn, die uit een diep dal is gekropen, en nu “echt” voor de lezer of de luisteraar staat, of met een journalist praat.

Echt gebeurd is namelijk beter dan goed verzonnen.

‘Young people, with literary aspirations, who, fifty years, ago would have tried to write the great American novel, now write a memoir,’ zegt Blake Eskin in een podcast van The New Yorker.

Want in de New Yorker van twee weken terug stond een artikel over deze recente obsessie voor de waarheid van memoires en romans.

In het stuk wordt James Frey, de Amerikaanse auteur van A Million Little Pieces, als voorbeeld aangehaald. Zijn eerste boek, in de markt gezet als een memoir, bestormde in 2003 de Amerikaanse bestsellerlijsten, kreeg de critici aan zijn zijde, en de schrijver schopte het zelfs tot aan Oprah, om zijn “echte” verhaal nog eens te komen vertellen.

Het verhaal over zijn drugsverslaving en hoe hij die had overwonnen. Het verhaal van A Million Little Pieces.

Maar in 2006 werd duidelijk dat Frey zijn memoires had aangedikt, vervormd, de ‘ebb and flow’ van dramatische scènes had aangezet ‘to have the tension that all great stories require’, zoals hij zelf zei. Zo verbleef hij bijvoorbeeld niet drie maanden, maar drie dagen in een Amerikaanse cel, en had hij nooit een gat in zijn wang ter grootte van een gulden (een beeld waar het boek mee begint).

Volgens Daniel Mendelsohn, de auteur van het artikel, toont zowel het initiële kritische – en verkoopsucces van Freys boek, alsook de daaropvolgende veroordeling van zowel de schrijver als het boek ‘how naked our desire is for certain kinds of narrative, however improbable or tendentious or convenient, to be true.’

En volgens hem is deze wens al heel lang zo.

Augustinus, de grondlegger van het moderne genre van de memoires, gebruikte zijn Confessies als een medium om het verhaal van zijn verlossing te vertellen. Augustinus’ verlossing was een religieuze: hij vertelde over zijn dwaalwegen, en vervolgens, over zijn Christelijke roeping. De ‘waarde’ van het schrijven van zijn memoires zat voor Augustinus dus in het uitspreken van zijn omwegen naar de liefde voor God, en zijn uiteindelijke bestemming op die plaats. Gechargeerd gesteld schreef Augustinus dus een psalm. Een liefdesgedicht, dus. En als een dergelijke psalm niet ‘waar’ blijkt te zijn, zegt Mendelsohn, is hij voor de lezer waardeloos.

Jean-Jacques Rousseau trok de ontboezemingen en bijbehorende louteringen van de memoires eeuwen later van het gelovige naar het seculiere, maar ook hij bleef in het ‘echte’ steken. Voor Rousseau ging het niet om het uitspreken van liefde voor een god, maar voor het delen van schuldgevoelens. Alleen door hier over te praten, door zijn “echte” geheimen te delen, kon Rousseau zichzelf verlossen (hoewel hij ondanks die instelling nog steeds veel “echte” geheimen over zichzelf achterhield, en je je dus kunt afvragen hoe “echt” zijn verlossing was).

Rousseau ging met zijn memoires dus in de biecht. En wat is de waarde van een diepe dergelijke innerlijke biecht voor de schrijver en de lezer, als hij verzonnen is of dingen weglaat?

Het boek van Frey kan volgens Mendelsohn ook als een confessie worden gezien. Als een verhaal van zwakte, maar uiteindelijk ook van overwinning. En lezers willen het verhaal van die overwinning gelijk kunnen stellen als iets als een ‘objective truth’.

Want, zo zegt Mendelsohn, de waarheid die wij zoeken in memoires is een andere waarheid dan die wij zoeken in romans. ‘Novels, you might say, represent “a truth about life”, whereas memoirs and nonfiction accounts represent “the truth” about specific things that have happened.’

Mendelsohn constateert dat de eerste vorm van waarheid, de waarheid van memoires, in deze tijden van reality tv en autobiografieën wordt gezien als de waarheid van een intieme ontboezeming van een vriend, een “waarheid” die nog meer “waarheid” over het leven bevat dan de gestileerde “waarheden” van romans.

Dat wil zeggen: de loutering van memoires – want memoires zijn sinds Augustinus bijna altijd “verlossend”, ook bij Frey: hij overwint ten slotte zijn verslaving, – is voor de lezer een echte. De loutering van een roman is nep, want: verzonnen.

En waarheden over het leven zijn minder interessant dan waarheden van het leven.

A million little pieces is nur literatur. Helaas.

Terug naar zaterdagavond. En R.’s Vraag. Ik zei tegen hem: ‘het motto is toch nur literatur, toch?

Daar kon je dus op zeggen: ‘helaas wel, ja.’

Of juist een volmondig ‘Jawohl!’ antwoorden.

Want Nur Literatur, het is maar hoe je er in staat.

http://www.newyorker.com/online/2010/01/25/100125on_audio_mendelsohn

Natuurlijk kunnen recensies een boek “redden”. Niet van slechte verkoopcijfers in concreto, maar wel van de cijfers in abstracto, en wel door middel van goede kritieken. Een struik lof ligt beter op de wond van slechte verkoopcijfers dan een pleister desinteresse. Want een schrijver schrijft nu eenmaal een boek om dat boek geliefd te krijgen: door de verkoopcijfers van het publiek of door de lovende woorden van een individuele lezer.

De schrijver die niet verkoopt, kan zich beroepen op een meesterwerk dat niet werd gekocht door het publiek, maar door een enkeling in dat publiek wel als zodanig werd (h)erkend.

Omgekeerd: de schade die de criticus dus kan aanrichten – en de schade die Launspach waarschijnlijk bedoelde, hij wist immers niet dat De Storm zo goed zou gaan verkopen – is dat naast de totale stilte van een boek bij de kassa ook nog wat onaardigs wordt gezegd over de inhoud van dat boek.

En dat die woorden in de stilte van het afwezige muntengerinkel door iedereen gehoord kunnen worden.

Gisteren kwamen we er al achter dat het nog maar de vraag is of bij positieve kritieken de kassa’s wel waren gaan rinkelen.

Dit brengt ons op het volgende.  Waarom vindt een Volkskrantcriticus iets goed of slecht? Wat bepaalt zijn “smaak”? Ook daar had Launspach wat over te zeggen: ‘als je tijdens je carrière een hele patisseriewinkel leeggegeten hebt, word je op je vijftigste niet meer opgewonden van een kwarkgebakje. Ook niet als dat gebakje erg goed gelukt is. Ergo: de bruikbaarheid van een criticus neemt evenredig af met het aantal recensies dat hij of zij schrijft. Hoe meer hij ziet, des te minder je hem dus zou moeten geloven.’

Wederom vroeg ik me bij mijn eerste lezing af: klopt dit? Wordt een boek beter gerecenseerd door beginnende recensenten dan door de ouwe rotten?

Oftewel: positiever aangeslagen?

Dat leek me niet, toen.

Maar lijken is schijn. Meten is weten.

Voor deze blog heb ik vier recensies van mijn boek Dagen van gras herlezen: twee van jonge recensenten – Dries Muus van de Vrij Nederland en Jessica Peetermans van het Belgische CJP – en twee van wat oudere rotten – Frank van Dijl van HP/De Tijd en Arie Storm van Het Parool.

En wat denkt u nu dat er gebeurde?

Precies.

Muus was enthousiast – ‘dit verhaal hakt erin. Een geslaagd debuut. Maar echt.’ – terwijl Jessica Peetermans minder tevreden was: ‘best oké. Maar na enkele pagina’s worstel je wel met de gedachte “is dit het?”.’

Van de veteranen sprak van Dijl ‘over een behoorlijk debuut’, maar wel met één met wat losse eindjes – o.a. Tom Samsons verdwijnen – en storend ‘larmoyant taalgebruik’, ‘naar het einde toe’. Terwijl Arie Storm in het Parool juist stelde dat Dagen van gras met Tom Samson ‘een ijzersterk personage aan de Nederlandse literatuur’ had toegevoegd, en dat ‘het slot van het boek, met lekker vettig ingesmeerde weemoed’, indruk maakte.

Leeftijd lijkt dus – ja, lijkt, want het weten van dit meten is wel op zeer smal onderzoekje gebaseerd – niet van invloed op het oordeel van een recensent.

De “schade” die een criticus aanricht met zijn woorden, of de struik lof die hij uitreikt, lijkt dus niet aan zijn metaalmoeheid te wijten te zijn.

Hoe kwamen we hier op?

Oh ja: succes.

Je kunt succesvol zijn in de verkoop van je boeken, en in de recensies van je boek. Die twee dingen (be)staan naast elkaar. Of ze volledig los van elkaar te zien zijn, of verbonden zijn met een loopbrug, zoals die twee torens in Kuala Lumpur, dat weet ik niet.

Ik weet alleen dat schrijvers die goed verkopen vaak kritische “succes” ontbeert, en dat ze daar wel naar smachten, en dat schrijvers die slecht verkopen soms heel goed worden gerecenseerd. En die recensies ook gulzig opdrinken.

Maar ondanks dat dorst houden naar een bestsellerstapeltje bij de kassa.

Ja, ’t is zo tegenstrijdig dat er bijna een verhandeling in zit. De paradoxale staat van zijn van de westerse romancier in de vroege eenentwintigste eeuw. Of een roman. Kwarktaart.

Jammer dat romans schrijven over schrijvers iets is waar alleen Harry Mulisch mee kan wegkomen.

Ook omdat hij wel tussen die twee torens heen en weer kan lopen, overigens.

Maandag aanstaande is Harry Mulisch te gast bij NOVA College Tour, in de Lutherse Kerk op ‘t Spui, in Amsterdam. Om half drie. Google ‘t maar even als je meer wilt weten. Oké, ik doe het wel even: http://lmgtfy.com/?q=harry+mulisch+lutherse+kerk