Vandaag is het twee jaar geleden dat George Carlin overleed, de grote Amerikaanse komiek, en bedenker van de beste comedy routine aller tijden: ‘The Airline Safety Procedure.’

Zeventig jaar oud was hij en hij overleed aan hartfalen.

Ik zat toen in Berlijn en was net weer in een periode dat ik dagelijks naar zijn shows luisterde, op de iPod in de U-Bahn, schaterlachend met gemutste Duitsers om mij heen die mij glazig aankeken in de winterkou.

Zeventig jaar oud en nog steeds kon Carlijn vol verwondering kijken naar de wereld om hem heen, zich drukmaken om die wereld, de domme dingen, de stupid bullshit waar ik me ook aan overgaf, en dat alles uit – en dit geloof ik echt – liefde voor die wereld.

In zijn show It’s bullshit and it’s bad for ya – zijn laatste – zegt Carlin: ‘I like people.’ En de mensen beginnen te lachen. Dus speelde George de kaart die werd verwacht: ‘It’s just that, I have a low tolerance level for stupid bullshit.’ De stelregel waar al zijn shows op waren gebaseerd: het blootleggen van onzin die onze levens terroriseert en ons er zo mee confronteren dat lachen minder pijnlijk is dan knikken. Maar net zo instemmend.

Die show, It’s bullshit and it’s bad for ya, begint Carlin overigens sterker dan alle andere shows, zelfs de show die met ‘Modern Man’ begint, Life is worth losing.

De ‘Airline Safety Procedure’:

En:

En It’s bullshit… begint zo:

http://www.youtube.com/watch?v=8ZMStgw0fyQ

En gaat inderdaad ook over de dood. Beste grap? ’Who are you people and where is my horse?’

‘Moderne media zijn een onmiskenbaar element in de uitoefening van democratisch burgerschap,’ zegt de Spaanse filosoof Fernando Savater in zijn boekje Vrijheid, gelijkheid, burgerschap. Deze media vormen tegenwoordig deel van de publieke ruimte, waar burgers zich informeren, kennis delen, roddelen en standpunten bediscussiëren. Savater gaat zelfs zo ver om de vergelijking te maken tussen het Griekse stadplein, de agora, en het totaal van de media: de kranten, de televisie, de radio, de weblogs ‘en alle andere al dan niet kleurrijke uitingen op het internet.’ Netwerken als Facebook en Hyves en Twitter en internetpagina’s kunnen volgens hem als nieuwsbron, discussiepunt, ‘slijpsteen voor de geest’ worden gebruikt.

Maar Savater zegt ook dat geen enkele van deze media neutraal of objectief kan zijn. Natuurlijk probeert een ieder de “werkelijkheid” te beschrijven, maar het is onmogelijk dit te doen zonder een eigen gezichtspunt. Het is daarom niet slim vertrouwen te stellen in één krant, één persbureau, één tv-zender of één opiniesite. We moeten als democratische (jonge) burgers standpunten met elkaar vergelijken, ze wikken en wegen, en zo tot een mening komen. Dus niet klakkeloos overnemen wat GeenStijl of hard//hoofd zegt.

Volgens mij zijn er ook op de publieke ruimte 2.0 grofweg twee soorten burgerschap te onderscheiden: sociaal – en democratisch burgerschap.

De eerste vorm van burgerschap is het typische internetgebruik: e-mails met vrienden, het plaatsen van vakantiefoto’s, delen van verjaardagswensen, etc. De tweede vorm heeft betrekking op de burger als hoofdrolspeler in het democratisch proces: hij staat ‘centraal in de politieke vrijheid’ en dus ook ‘in de maatschappelijk verantwoordelijkheden die deze vrijheid met zich meebrengt.’ Dit betekent dus dat de burger op internet op de wereld om hem heen reageert, en een plek zoekt waar hij zijn zorgen en gedachten kan delen, en ‘een debat kan worden gevoerd’ zodat hij zijn maatschappelijke verantwoordelijkheden ten volste kan vervullen.

Er zijn in Nederland negen miljoen mensen actief op sociale netwerken. Het merendeel van wat zij daar doen, speelt zich volgens mij af in de privésfeer: het is sociaal burgerschap 2.0. Naar mijn ervaring worden Facebook en Hyves voornamelijk gebruikt voor het delen van vakantiekiekjes en het overbrengen van felicitaties. Deze media zouden echter ook gebruikt kunnen worden als een plek waar men standpunten met elkaar deelt, wellicht zelfs die standpunten die de heersende, publieke opinie ondermijnen, omdat ze in een sociale kring beginnen. Maar wellicht zijn blogs met reactieformulieren hiervoor wel een beter medium, hoewel mij ook opvalt dat meningen uitwisselen daar vaak vervalt in scheldwoorden spuien. Bovendien brengen de meeste blogs minder mensen samen dan veel van de social mediasites.

De Volkskrant heeft per 1 juni een redacteur aangesteld, Heleen van Lier (27), die de Nederlanders op netwerksites gaat aanspreken op hun sociale burgerschap 2.0. Van Liers taak is potentiële Vk-lezers uit deze netwerken in contact te brengen met de krant ‘en de Volkskrant-journalisten met de netwerken.’ Want volgens Van Lier maakt de krant nog maar weinig gebruik van het enorme potentieel van dit marktplein: ‘zo komt zo’n 70 procent van de doelgroep, jongeren en hoogopgeleiden, niet op de website van de krant’ terwijl ze op de sociale netwerken wel heel actief zijn.

Van Liers doel is derhalve ‘vooral meer bezoekers trekken naar de website van de Volkskrant door nieuwe doelgroepen aan te boren. Jongeren, maar die niet alleen.’

Het lijkt er dus op dat Van Lier dus minder redacteur van de krant is, dan marketeer. Tenzij zij natuurlijk daadwerkelijk gaat proberen op de netwerksites een community op te bouwen rondom de Volkskrant(site): één waar hoor en wederhoor plaatsvindt, in plaats van een pagina waar je fan van kunt worden om je – sociale – profiel wat op te krikken, of waar je de mening van Pieter Broertjes klakkeloos kunt overnemen. Het is belangrijk dat de identiteit van de krant – van Lier spreekt over een ‘geëngageerde, sociale, innovatieve en moderne krant’ – wordt gebruikt voor democratisch burgerschap. En niet door voor optie 2, sociaal burgerschap: dat is, om je profiel te pimpen of louter meer kranten te verkopen.

Gelukkig zijn de eerste vooruitzichten niet al te somber. Van Lier wijst er op dat zij de journalisten van de Volkskrant vertrouwd wil gaan maken met de sociale netweken, en ze gaat wijzen op ‘de grote journalistieke mogelijkheden: “Om er nieuws uit te halen natuurlijk, maar er is meer. Want je kunt wel wéér naar de Amsterdamse Albert Cuyp gaan voor een citaat van de mensen in het land, maar kijk eens op deze sites. Ook als je deskundigheid zoekt, zodat je niet steeds dezelfde professor in de krant hebt. Het potentieel is enorm.”’

Het potentieel optuigen en naar zich toe trekken, om te gebruiken voor het democratisch burgerschap van de lezers, dat lijkt me voor Van Lier de uitdaging van haar baan. Veel meer nog, dan om digitaal wat extra abonnementen te verkopen.

In een poging jongeren bij het nieuws en de aankomende verkiezingen te betrekken, is er door de NOS – voor een groot deel van de Nederlanders de belangrijkste nieuwsbron – op Facebook een pagina geopend onder de naam NOS Nieuws Team. Dit team bestaat volgens de NOS uit 30 jongeren die voor de omroeporgaan ‘in hun eigen netwerken op zoek gaan naar wat er speelt in aanloop naar de Tweede Kamer verkiezingen van 9 juni.’

Doel van de pagina is dus om te kijken wat er naar aanloop van de verkiezingen onder jongeren leeft.’ Wat er met deze informatie moet gebeuren, is niet geheel duidelijk. De Facebookpagina stelt dat iedereen is uitgenodigd om mee te doen aan de discussies rondom deze gegevens: ‘Kijk mee, praat mee en discussieer mee.’ De pagina is dus ook een poging internet te gebruiken als publieke ruimte waarin politiek besproken kan worden door jongeren.

Het kan aan mij liggen, maar ik kon op de pagina nergens een reageerknop vinden. Hoe moet ik dan mijn mening geven?

Dinsdagmiddag werd het volgende bericht geplaatst over mogelijke bezuinigingen: ‘GEEF JE MENING! – Bijna alle partijen willen de overheid afslanken en het aantal ambtenaren verminderen. Hoe dat moet gebeuren blijft nog vaak vaag.

‘De gemakkelijkste kreet is het verminderen van ministeries.

‘Welke ministeries zouden volgens jou moeten worden samengevoegd en of juist verdwijnen?’

Hierop volgde een link naar het aantal ministeries van nu.

Wat mij fascineerde aan dit bericht – en dit geldt voor bijna alle berichten – is dat dit bericht niet uit het netwerk van jongeren komt, maar gewoon uit “het” nieuws: we weten dat er bezuinigd moet worden. Wat interessant zou zijn, is vanuit jongeren te horen waarop volgens hen bezuinigd kan worden.

De hoop van het NOS Nieuws Team (moet dat overigens niet één woord zijn, nieuwsteam?) is natuurlijk dat allerlei jongeren op het prikbord de discussies reageren op het voorstel een (een aantal) ministeries te geven (mij lukt het niet, maar het zal wel kunnen, me dunkt). Maar tot nu toe blijven de meeste discussies uit, lijkt. De ‘ministeries’post is met vijf reacties – waarvan vier van leden van het NOS Nieuws Team zelf – niet echt een hot topic te noemen. Het is bovendien reeds weer begraven onder een trits nieuwe berichten.

Wouter van Erkel – lid van het Nieuws Team – deed gistermiddag wel een poging de discussie aan te zwengelen. Hij zei: ‘Ik zie ministerie van financiën en ministerie van economische zaken. Die zitten toch wel aardig in hetzelfde schuitje.’ Daar liet hij het bij. Dat is geen discussie in de publieke ruimte. Dat is kroegpraat.

Donny Anoniem, Isarah WIllems, en Rik Wezenberg, alle drie lid van het Nieuws Team, probeerden nog wat andere punten aan te snijden (Rik W.: ‘Uhm, lijkt mij dat er genoeg kostenbesparingen mogelijk zijn dan het verminderen van Kamerleden of samenvoegen van ministeries’ – maar welke kostenbesparingen dan liet hij achterwege). Zo word het prikbord van de pagina niet meer dan een schietbord van meningen zonder onderbouwingen.

Wat hierdoor eens te meer pijnlijk duidelijk wordt is dat er een groot verschil zit tussen het geven van je mening en het vormen van je mening. Balkenende en zijn ministers gingen drie jaar geleden het land in, om de meningen van de mensen te horen. Overal werden ze voor dit idee weggehoond. Maar wat Balkenende volgens mij wel begreep – en wat bij een prikbord op Facebook vaak verdwijnt – is dat het geven van je mening niet het zelfde is als het vormen van je mening. Een mening vorm je namelijk niet alleen, maar met anderen: die haal je uit weerspraak uit boeken of gesprekken. Je slijpt je eigen opvatting aan de hand van die van anderen. Dit gaat veel beter in een gesprek, dan in een klein boxje op Facebook waar je wat woorden dumpt.

En het meest pijnlijke van de Facebookpagina van het NOS Nieuws Team vind ik nog niet eens de vraag is of andere leeftijdsgroepen zich door de NOS ook zo zouden laten afschepen met betrekking to hun politieke betrokkenheid – ‘hier heb je een Facebookpaginaatje, dertig jongeren, roep maar wat, liefst in HOOFDLETTERS en dan hopen we op veel “signaleringen” en “personen die dit leuk vinden” – nee, het meest pijnlijke is volgens mij dat jongeren op deze manier wederom worden “getraind” politiek te zien als een oppervlakkige Facebookpagina, waarin niet gediscussieerd wordt, maar wat geroepen, en geen enkele link wordt geslagen naar de “echte” wereld waarin je met mensen in discussie kunt gaan, zoals gisteren op televisie in het Lagerhuis. Politiek is niet het dumpen van meningen. Het is het toepassen van hoor en wederhoor.

Dat Balkenende dat vervolgens niet deed, maar meningen inzamelde zoals een collectant kleingeld inzamelt, dat is natuurlijk weer een ander verhaal. Maar wel dezelfde fout als de NOS nu maakt met zijn Nieuws Team Pagina.

Door een verblijf op het platteland van Ierland, de afgelopen weken, miste ik veel van het nieuws. Het ging zelfs zo ver dat ik in toen ik weer Dublin in een pub zat en op een mute televisie een blonde vrouw in een camera zag praten met onder haar in een rode balk de volgende mededelingen: Swedish airspace closed, Norwegian airspace closed, British airspace closed, Dutch airspace closed, German airspace closed; ik geen idee had wat er was gebeurd.

Ik dacht toen ik het zag wel meteen aan een aanslag, moet ik toegeven, hoewel ik daar verder – voor zo ver ik kan merken – weinig bezig mee ben, aanslagen.

Maar blijkbaar is het afsluiten van het luchtruim in mijn hoofd dus direct gekoppeld aan aanslagen. En Bin Laden.

Kan door 9/11 komen.

Ik weet nog goed waar ik toen was, toen ‘het’ gebeurde.

Wie niet?

Maar dat door die twee vliegtuigen, tien jaar geleden, mijn directe, automatische nieuws‘duiding’ – Geen vliegverkeer = aanslag – was beïnvloed, dat wist ik niet. Op zich leuk om te zien: hoe mijn hoofd reageert op nieuwsheaders, die ik zonder frame of reference moet duiden. Maar geldt dat ook voor de associaties van anderen?

In een nieuw programma van bnn moeten BN’ers (wie anders?) aangeven of nieuwsberichten die ze te horen krijgen, waargebeurd zijn of niet. Wat ik leuk vond aan mijn informatievacuüm, is hoe ik reageerde op krantenkoppen die mijn kant werden opgeslingerd. Het toonde me wat over mijn onbewuste associaties, over hoe ik de wereld blijkbaar orden en indeel.

En Viggo Waas die nieuwsberichten probeert in te delen in waar of onwaar, dat leert mij veel minder over mijzelf en de ordeningen in mijn hoofd.

Behalve dan dat Viggo Waas echt zo grappig niet is.

En dat label in mijn hoofd dus klopt.

Enkele jaren geleden was ik bij een lezing van een beroemde psycholoog. Hij las een lijst woorden voor en bij elk woord moest je direct op je linker- of rechterknie tikken. Links tikken was positief en rechts negatief (of andersom, dat weet ik niet meer. Misschien is dit wel nog zo’n directe associatie van mij: links positief; rechts negatief).

De lijst begon redelijk eenvoudig, met woorden als ‘oorlog’, ‘kanker’, ‘vrede’, ‘liefde’, etc. Maar al snel werden de begrippen dubbelzinniger: Moslim, Christen, dierenrechtenactivist. En eerlijk gezegd verbaasde ik mijzelf nogal met mijn directie associaties.

De knie waarop ik tikte.

Dierenrechtenactivist, mag u weten, had bij mijn geen positieve directe associatie.

Dat kan door die aanslag op Pim Fortuyn komen. Want bij Pim Fortuyn was mijn directe associatie dus wel positief, terwijl ik van hem – na over hem te hebben nagedacht en een kritisch paper over hem te hebben geschreven – dus niet helemaal weg was, die man. Maar we spreken hier dus over mijn directe, ongereflecteerde reacties. Niet over mijn politiek correcte – of uitgedachte oordelen. Het schijnt zo te zijn dat als je zestigers of zeventigers op het woord ‘Duitsers’ laat reageren, hun directe associatie over het algemeen negatiever is dan die van twintigers met het zelfde woord.

Mijn Nederlandse oudoom in Ierland – 89 – viel in ieder geval bijna van zijn stokje toen ik hem vertelde dat ik een jaar in Berlijn had gestudeerd, terwijl mensen van mijn leeftijd bijna allemaal met ‘mazzelpik’ reageren.

En gisteren, op 4 mei, in Dit was de dag op Radio 1, waren de meeste oudere mensen tegen Duitse aanwezigheid bij de Dodenherdenking op de Dam. Volgens mij is dat voor jongere mensen veel minder het geval. Ik ben in ieder geval voor Duitsers bij die herdenking. Ik ben voor binden, verbinden, samen herdenken. Vriendschappen kweken.

Nu is de vraag natuurlijk: in hoeverre spelen dergelijke directe associaties van een oudere generatie nog langer een leidende rol bij wat ook onze herdenkingen zijn? En in hoeverre beïnvloeden ze onze uitgekristalliseerde gedachten of – bijvoorbeeld – ons (stem)gedrag of onze mening over anderen?  Ik was nog nooit in Berlijn geweest en toch wist ik al: die stad, daar wil ik een tijdje werken en leven. Maar mijn oudoom van bijna 90 is ook nog nooit in Berlijn geweest en toch weet ik zeker, dat zelfs als ik hem mocht meenemen, hij niet zou zien waarom die stad zo gaaf is.

Dat heeft met zijn leeftijd te maken, ja. Met zijn associaties. De vraag is dus: in hoeverre zijn directe associaties van ouderen leidend voor de jongeren? Onoverkoombaar? Bepalend voor ons gedrag? En hoe lang nog? De manier waarop een oorlog wordt herdacht, zegt namelijk veel meer over de tijd waarin hij wordt herdacht dan over de oorlog zelf.

En de Duitsers, dat zijn voor ons twintigers de boemannen niet meer. De boeman, daar hebben we een ander stereotiep beeld voor in de plaats gekregen. Helaas. Dat door sommige mensen goed wordt gevoed – en uitgebuit.

Dit stuk stond ook op hard/hoofd

Ik ben in Ierland. Voorlopig ben ik er dus niet.

Als ik terugkom, ga ik samen met Tomas Kaan voor de VPRO een scenario schrijven op basis van Dagen van gras, voor een mogelijke verfilming in het kader van het One Night Stand-project.

Leuke dingen, dus.

Kijk hier voor mooie dingen, van diezelfde Tomas Kaan.

Tot later.

Voor hard//hoofd bekijkt Philip Huff elke week een actuele kwestie uit de media. Vaak reageert hij op de televisie, soms op de krant, en bij regen en onweer wil de radio wel eens voorbij komen. Leidraad is: wordt de twintiger genoeg aan het woord gelaten?

April is de maand van de filosofie. Laten we het daarom hier even hebben over deze tak van denksport, die volgens de Van Dale zowel als ‘de wetenschap van de begrippen, opgevat als basis van alle andere wetenschappen’ kan worden gezien, maar ook als – en dit is een wat bescheidener definitie – een ‘denkwijze’, en de rol van onze generatie hierin.

Een filosofische denkwijze – werkwoord: filosoferen – houdt in dat men de gereedschapskisten van de filosofie induikt – of, beter gezegd: de werkschuur – en daaruit een instrument opduikelt om de werkelijkheid mee te lijf te gaan. Vaak betekent dit dat men een filosofisch concept of systeem gebruikt om het leven, het nieuws, een toneelvoorstelling of bijvoorbeeld het misbruik binnen de Rooms katholieke kerk te duiden.

Rob Wijnberg – bouwjaar 1982, en dus een twintiger – is één van de journalisten die vaak gebruikt maakt van deze methode. Voor het NRC Handelsblad en de NRC Next gaat hij wekelijks, en in stukken van verschillende lengte, een gegeven uit de actualiteit te lijf, vaak gewapend met een citaat of een concept van een filosoof, dat hij gebruikt om dit gegeven te duiden. (En de filosoof die wordt gebruikt, geeft de journalist tegelijkertijd een zekere geloofwaardigheid).

Wijnbergs essays behandelden in het verleden vraagstukken die varieerden van de gezondheidszorg in Amerika tot het beleid van Job Cohen als burgemeester van Amsterdam. Ze betreffen dus niet altijd direct en uitsluitend de leefwereld van de twintiger, maar wel bijna altijd de wereld van zijn actualiteiten (toegegeven, die is vrij breed en verschilt niet altijd heel veel van die van andere leeftijdsgroepen) en ze zijn door een twintiger geschreven. In het verleden besprak Wijnberg in boekvorm bovendien ook onderwerpen die ‘onze’ generatie direct raakten. Zo schreef hij bijvoorbeeld het boek In Dubio, dat handelt over onze generatie en “onze” tijdsgeest (ha, daar heb je zo’n filosofische concept); de generatie van ‘boeiuh, pimpuh en chilluh’, die opgroeide in een tijdsgeest van apathie.

Wijnberg wordt sindsdien vaak aangehaald als de vertegenwoordiger van onze leeftijdsgroep. En dan niet alleen in de NRC kranten en de media daarbuiten, maar ook door moeders en tantes, aan de eettafel of tijdens de borrel. Dat brengt vanzelfsprekend het probleem van representatie met zich mee. Want voor velen vertegenwoordigt Rob zo niet alleen zichzelf, maar onze hele generatie. En dat kan tot verwarring leiding leiden tussen de stem van één iemand en iedereen.

Op Wijnbergs website is de volgende welkomstboodschap te lezen: ‘Welkom op RobWijnberg.nl. Na Boeiuh, In Dubio en Nietzsche & Kant lezen de krant verschijnt op 4 maart 2010 Dus ik ben de krant bij uitgeverij de Bezige Bij.’
Volgens mij is hier sprake van een zogenaamde typo – het boek van Wijnberg en co-auteur Stine Jensen heet namelijk Dus ik ben – maar wel van een typefout die het representatieprobleem dat ik aankaart goed illustreert. Rob Wijnberg is inderdaad de stem van onze generatie in de krant. En ongeacht de inhoud van die stem is dat jammer te noemen. Want als onze generatie – en welke generatie dan ook – één voornaamste kenmerk heeft is het wel dat er – ongeachte alle overeenkomsten – veel verschillende geluiden te horen zijn. Dat is het verschil tussen een platform als hard//hoofd en een wekelijkse column van één twintiger: een diversiteit aan geluiden. Want er zijn natuurlijk veel overeenkomsten in denkwijzen te vinden binnen één generatie, maar zeker ook (net zo veel) verschillen.

Het zou de media sieren als zij – buiten een nichekrant als de Next – onze generatie wat meer zeepkisten gaf om af en toe eens wat op te zeggen. Dan zouden enkelen van ons ook een weerwoord kunnen bieden aan de observatie dat wij de generatie van ‘boeiuh, pimpuh en chilluh’ zouden zijn en leven in een tijd van allesverlammende apathie. En zouden we via die weg ook nog kunnen tonen dat we zo apathisch dus helemaal niet zien.

Of wel, natuurlijk.

Want een beetje generatie laat zich natuurlijk niet zomaar over één kam scheren. Als je begrijpt wat ik bedoel.

(Dat laatste, dat zei Socrates ooit, met een vierenhalve ouzo in zijn mik, en het werd opgeschreven door Plato, die zelf ook niet helemaal nuchter was, maar toch).

Jelle Brandt Corstius – je weet wel, die ene van de die meesterlijke serie van Moskou tot … – twittert. Voornamelijk met links naar zijn blog, waarin hij reageert op de binnen- en buitenlandse reacties op zijn serie (ja, het is bij de VPRO allemaal behoorlijk 2.0, ook buiten de Beagle om). Die blogs zijn leuk om te lezen. Daarom heeft Jelle ook meer dan 3000 followers. En dat zijn er nogal wat. Zeker als je weet dat Jelle zelf maar één persoon volgt.
Ja, echt: 1 following en 3,199 followers.
En die ene, dat is deze: http://twitter.com/TheMime
Nou niet meer zeggen dat Jelle geen gevoel voor humor heeft.

Weet je niet waar ik het over heb? Ga dan als de wiedeweerga naar www.twitter.com

Of, nog beter, naar de meest recente aflevering van Jelles Wolgrareis.

Dat Facebook (de link kan ik even niet vinden, maar google die shit) het sociale lijmmiddel is geworden, dat is nu wel bekend. Maar dat dit soort dingen ook op de site staat, wist ik niet:

Nou, dat het vandaag 1 april is, was niet voor iedereen die de vorige post las even duidelijk. (Maar wees gerust: in de Dagen van gras-groep was dit evenmin het geval).

Goed. Kan gebeuren, zullen we maar zeggen.

En: dank voor de interventies.

Tot slot: een leuk filmpje over Dagen van gras, om de werkdag mee af te sluiten:

En onthoud voor de volgende keer: één april, kikker in je bil en zo.

Voor hard//hoofd bekijkt Philip Huff elke week een actuele kwestie uit de media. Vaak reageert hij op de televisie, soms op de krant, en bij regen en onweer wil de radio wel eens voorbij komen. Leidraad is: wordt de twintiger genoeg aan het woord gelaten?

Er is op het moment weer wat te doen over de basisbeurs. Dat is het bedrag dat de overheid aan studenten betaalt, om hun studiekosten en levensonderhoud (deels) te kunnen bekostigen. Ik zeg ‘deels’, want met de basisbeurs (226 euro per maand) kan de gemiddelde kamerhuur van 356 euro nog niet worden bekostigd. Dus moet je er bij gaan werken. Of geld lenen.

Waarom is er dan wat te doen over deze beurs? Welnu, het is crisis en dus moet er bezuinigd worden. Onderwijs kan daarbij niet worden ontzien, volgens sommige van onze volksvertegenwoordigers. Tofik Dibi – voor GroenLinks lid van de Tweede Kamer – en twintiger is geen voorstander van bezuinigingen, zo liet hij aan het begin van de week in een vernieuwde ochtendkrant optekenen. Hij is wel voor een verandering van het systeem. Zijn opstelling kent twee pijlers: 1) studenten moeten nu al 400 euro per maand bij lenen om rond te kunnen komen (en afschaffen van de basisbeurs leidt tot nog meer leningen, of tot meer bijbaantjes, en dus minder tijd voor de studie). 2) In het huidige systeem betaalt ‘de slager op de hoek mee aan de studie van de advocaat’. Oftewel: subsidies in het hoger onderwijs leiden tot een overdracht van geld van minder gefortuneerden naar een groep toekomstig welgestelden.’ En dat, vindt Dibi, is onzin. In plaats daarvan zou de student – met zijn inkomen dat 12 procent hoger ligt dan het gemiddelde – de investering die de samenleving in haar heeft gedaan later mogen terugbetalen.

En wel door middel van een studieheffing, bovenop de reguliere belastingen.

De upside van deze heffing is volgens Dibi dat studenten tijdens hun studietijd een inkomen krijgen waarvan ze kunnen rondkomen – geen bijbaantjes meer, dus. Later gaan ze als afgestudeerde arbeidskracht bijdragen aan het ‘inkomen’ van de nieuwe generatie studenten. Ik vermoed dat die terugbetaling aan het inkomen is gekoppeld – net als het terugbetalen in het huidige leningenstelsel.

Of je nu meer belasting gaat betalen of een lening terugbetaalt: het lijkt mij dezelfde wijn in verschillende kruiken. Geld, gegeven aan de overheid, om de studie van de inwoners van Nederland mogelijk te maken. Toen of nu.

Dibi stelt verder dat in het huidige leenstelsel de verpleegkundige – de slager van Bos wordt verlaten – een groter deel van haar inkomen kwijt is dan de advocaat en dus proportioneel gezien meer betaalt. Dat een advocaat in Box 3 weer meer kwijt is van zijn inkomen dan de verpleegkundige in Box 2, en dus proportioneel ook meer betaalt, wordt onvermeld gelaten.

Met een studieheffing, stelt Dibi, betaalt ‘de medisch specialist meer dan de verpleegkundige.’ Maar dat is al lang het geval: de arts betaalt meer aan de wegen waar de verpleger ook op rijdt dan de verpleger zelf. En de meeste van zijn patiënten ook, trouwens. Dat is het gevolg van een progressief belastingstelsel.

Dat de sterkste schouders de meeste laten dragen, daar is niets mis mee. Sterker nog: het is een goed beginsel voor een mooie, sociale welvaartsstaat. Maar de sterkste schouders tweede en derde karrenspannen omhangen met onzinverhalen er bij, dat lijkt me geen goed uitgangspunt voor onderlinge eendracht onder een nieuwe generatie studenten – en bereidwilligheid te willen investeren in jezelf –(door middel van studie en arbeid) en in de maatschappij.

Want de investering van de student zelf; zijn bijbaantje – gemiddeld werkt een student twee tot drie dagen per week – plus de veertig uur studie per week, daar stapt Dibi wel erg makkelijk overheen: dat is alleen maar zielig. Maar zo gaat hij ook voorbij aan de werkervaring die vaak wordt vereist bij een sollicitatie, en die je door het GroenLinks-voorstel wordt ontnomen. Want waarom zou je als student gaan werken als je toch al een inkomen hebt?

Begin deze week maakten TNS Nipo en de Volkskrant de resultaten van een onderzoek naar de populairste bezuinigingsposten volgens de Nederlander bekend. De Koningin eindige bovenaan. Gezondheidszorg en onderwijs helemaal onderaan. Blijkbaar is het voor de advocaat, de medisch specialist, de verpleger en de slager niet zo’n probleem mee te betalen aan elkaars opleiding – sterker nog: zij zien daar de voordelen van in: de verpleegkundige en de arts, de advocaat en de slager: ze vullen elkaar aan. Ik zou het onderwerp van studiefinanciering dus lekker laten voor wat het is – met een schepje bovenop de basisbeurs, zodat inwoning en verzekering door een ieder die jong is zelf betaald kan worden. Iedereen die wil studeren, kan dan studeren, en iedereen die dat doet moet daarnaast door middel van een lening of een bijbaantje voor zijn eigen kostje zorgen. Nu of later terugbetalen.

Makkelijk zat, toch?